legiones auxilia
varia classis
armamentarium dona
signa temporum
urbis et loca res novae et studii
biblio
domusamicorum epistulaelectronica

Abulcorum

Ad Anderitum in Britannia nel IV e V secolo, di guarnigione sul litorale contro le incursioni dei pirati Sassoni. 

Acincensium

Ad Antonacum in Germania Prima nel IV e V secolo. 

Alamannorum

In Britannia nel 372 sotto il comando del re e tribuno Fraomarius. (Amm. Marc. XXIX, 4, 7)

Anderetianorum

A Vico Iulio in Germania Prima nel IV e V secolo. 

Aravacorum

“..miles de] numero Ara[vacorum 3] / [3 ce]nt(urio) protector..." (InscrAqu-02, 2857 / InscrAqu-03, 2923)

Armigerorum

A Mogontiacum in Germania Prima nel IV e V secolo.

Armigerorum

In Gallia Cisalpina. Dovrebbe trattarsi della Legio Comitatense Armigeri Defensores Seniores. “Fl(avius) Fandigil s protector / de numero Armigerorum vivo / suo arcam sibi co(n)parabit(!) si quis / ilam vol(u)eret aperire dabit / in fisco auri un(cias) sex et ips arca / in eclesi(a)e Com dav “ (CIL V, 08747).

Ascarii

(auxilia) A Taurino e Marsonia in Pannonia nel IV e V secolo.

Atecuttorum

Sono probabilmente gli Auxilia Palatina Atecotti Iuniores Gallicani di stanza in Gallia. “Mem(oria) Leonti/ani mil(itis) de n/um(ero) Atecu/ttorum” (AE 1937, 0144)

Augustensia

(auxilia) A Bononia in castello Onagrino in compagnia della Legio VI Herculia, in Pannonia nel IV e V secolo.

Aulutrenensis (Aulutrena)

In Moesia? In epoca Severiana, è indicato come vexillatio. “…et [[Geta(e)]] Caesar(is) / et Iuliae matri(s) kas(trorum) / suc(!) cura Non(i) Felicis / v(iri) o(ptimi) p(rimi) p(ili) praepo(siti) vex(illatio) / Aulutre(nensis)…” (AE 1995, 01512 / AE 1987, 0941)

Aurelianenses

In Germania, in compagnia della cohors I Helvetiorum. Sono guidati da un centurione di legione: Caius Valerius Titus; (CIL XIII, 06542)

Aureomontanum

A Tricornium in Moesia Prima nel IV e V secolo.

Balistariorum

A Bodobrica in Germania Prima nel IV e V secolo. 

Barbaricariorum

A Confluentibus Brecantia in Raetia nel IV e V secolo.

Barcariorum Tigrisensium

Ad Arbeia in Britannia nel IV e V secolo. Praepositi: Sabinus; (RIB 0601)

Bingiensium

A Bingium in Germania Prima nel IV e V secolo. 

Bis Electorum Fidelis

Ad Hippo Regio in Africa Proconsolare e ad Antaiopolis in Aegyptus - Tebaide nel VI secolo sotto Giustiniano. Sono forse reparti di cavalleria. “D(is) M(anibus) s(acrum) / Maxe[n]ti(u)s senator de nu/mer(o) bis elect(or)um fide/lis...” (CIL VIII, 17414) 

Brittonum

In Germania Superior (Niederbieber) nel 185-260 d.C.

Brittonum

In Dacia sotto il regno di Commodo? (CIL III, 01396)

Brittonum Elantiensium

In Germania sotto il regno di Antonino Pio, probabilmente aggregati alla Legio VIII Augusta.

“Fortunae Britto/nes Elantienses ba/lineum vetustate / conlabsum(!) adiec/ta concha et cama/ris opere figlino res/titutis item vasis / novis positis iubente / Calpurnio Agricola / leg(ato) Aug(usti) pr(o) pr(aetore) curam / agente Veranio Sa/turnino |(centurione) leg(ionis) VIII Aug(ustae) / v(otum)  

s(olverunt) Tertullo / et Sacerdote co(n)s(ulibus)” (AE 1986, 0523) (CIL XIII, 06490 / 98)

Brittonum gentilium

Limes della Germania Superior (Walldürn) durante il regno di Alessandro Severo.

“Deae Fortuna[e] / sanctae balineu[m] / vetustate conlap/sum expl(oratores) Stu[ri] / et Brit(tones) gentiles [et] / officiales Bri(ttonum) et(?) / deditic(iorum) [[Alexan]]/[[drianorum]] de / suo restituer(unt) cu/ra(m) agente T(ito) Fl(avio) Ro/mano |(centurione) leg(ionis) XXII P(rimigeniae) P(iae) F(idelis) / Id(ibus) Aug(ustis) Lupo et Maximo // co(n)s(ulibus)” (CIL XIII, 06592)

Brittonum Murrensium

In Germania Inferior.

“Pro salute commili[tonum] / Fortun[ae] / sacrum / Cassius / Troianu[s] / |(centurio) Brit(tonum) Mur(rensium) / v(otum) s(olvit) l(ibens) l(aetus) m(erito)” (CIL XIII, 06471)

Brittonum Triputiensium

In Germania sotto i regni di Adriano e Antonino Pio. Sono guidati in tempi diversi da centurioni della Legio XXII Primigenia: Titus Manius Magnus, Marcus Ulpius Malchius e Titus Aurelius Firminus, come Praepositi. (CIL XIII, 06606)

Brittonum Volubilitanorum

A Volubilis in Numidia sotto Commodo. Sono nominati come “Vexillationis” (IAM-02, 363/ ILAfr 00611)

Brucherum

In Gallia Cisalpina(?) sotto il regno di Arcadio e Onorio. (CIL V, 08768)

Burgariorum et Veredariorum (Veradiarium)

In Dacia Inferior sotto il regno di Adriano. A Kopaceni in Dacia Inferior sotto Antonino Pio. Unità formata da Burgarii (guardie) e Veredarii (corrieri). Doveva trattarsi di un reparto numeroso, infatti nel 140 d.C. il campo dove è stanziato, probabilmente da poco, viene allargato perché troppo angusto: “…castra n(umerus) burg(ariorum) et vered(ariorum) quod anguste / tenderet duplicato valli pede et in/positis turribus ampliavit / per Aquilam Fidum proc(uratorem) Aug(usti)” (CIL III, 13795 / 6; CIL III, 14216, 40, AE 1985, 0064)

Caddarensium

In Germania Inferior. “I(ovi) O(ptimo) M(aximo) / et Iun(oni) Reg(inae) /

Finitius Fi/delis mil(es) / n(umeri) Cadda/rensium / in suo / pos(u)it / Fusco et / Dextr(o) co(n)s(ulibus)” (CIL XIII, 07268)

Cattharensium

Di guarnigione sul limes ad Alteburg-Heftrich in Germania Superior nella seconda metà del II secolo. Si tratta probabilmente dell’unità elencata sopra.

Cadisianum

In Gallia Cisalpina. “Iohannis / mil(es) de num(ero) / Cadisiano / cum uxore / 

sua Severina / fecer(unt) p(edes) XXV” (CIL V, 01590)

Calcariensium

A Sirmi in Pannonia nel IV e V secolo.

Campestrorum (Campistrorum)

Dovrebbe trattarsi di un reparto della Cohors III Campestris. In Dacia sotto il regno di Caracalla. Contribuisce alla ricostruzione della basilica exercitatoria dell’Ala Campagonum sotto Caracalla. Prefetti: Iulius Terentianus sotto Caracalla; (CIL III, 01343)

Carronensium

A Blabia sul litorale Armoricano e Nervicano di guarnigione contro le incursioni Sassoni nel IV e V secolo.

Chersonissitana

Sono indicati come Vexillationes. Combattono probabilmente contro i Goti in Moesia Inferior nel 251, comandati dal centurione Marcus Ratinius Saturninus della Legio I Italica, con la carica di Praepositus. (AE 1893, 0126 / 1996, 1358)

Cimbriani

A Cimbrianis in Moesia Secunda nel IV e V secolo.

Cimbrorum

“D(is) M(anibus) / Flavius Ci/vilis miles / ex numero / Cimbrorum / qui vixit an(nos) XX / Flavius Copius / fratri dulcis/simo” “D(is) M(anibus) / Flavius Ianuar/ius exs(!) nume/ro Cimbrorum qui vixit ann/os LX /…” (AE 1983, 0246 / AE 1969-70, 0159)

Civium Romanorum Maximianus*

Probabilmente in Britannia d’ove sono guidati dal centurione Maximianus Volsinis della Legio II Augusta, come Praepositus Probabilmente sono in Moesia o Pannonia, al comando il Praepositus Lucius Cocceius Marcus, centurione della Legio XI Claudia; Probabilmente in Moesia è il centurione Titus Flavius Iulius della Legio I Italica a guidarli come Praepositus;

*sotto Massimino 235-238. “Numini perpetuo / d(omini) n(ostri) Invictissimi / Imp(eratoris) Caes(aris) [[C(ai) Iul(ii) V(alerii)]] / [[Maximini]] Pii Fe/licis Aug(usti) pont(ificis) / maximo(!) trib(unicia) / potest(ate) p(atris) p(atriae) pro co(n)s(ulis) / n(umerus) c(ivium) R(omanorum) [[Maximia]]/[[nus]] devotus / numini maiesta/tique eius” (AE 1957, 0338)  

Concangiensium

In Britannia (Concangium) nel IV secolo. (AE 1978, 0449)

Colonorum

In Numidia sotto il regno di Settimio Severo. L’unità è comandata da un decurione d’Ala: Aemilius Emeritus in qualità di Praepositus, sotto Settimio Severo; (AE 1909, 0104)

Constantini

A Trimammium in Moesia Secunda nel IV e V secolo.

Cuppense

A Cuppis in Moesia Prima nel IV e V secolo.

Dacisci

A Mediolana in Moesia Secunda nel IV e V secolo.

Dalmatarum (Fortensium)?

In Gallia Cisalpina,. Ad Abricantum sul litorale Armoricano e Nervicano di guarnigione contro le incursioni Sassoni nel IV e V secolo. “(is) M(anibus) /    

Aurelio Ianuario signif / ex numer Dalmat  fort et Au/relio Valentiano exarcho / posuit Aurel Iustus pater / Ianuarius vixit annos XXII / mens V dieb VI Valentia/nus vixit annos XXXII / menses III diebus V” (CIL V, 05823)

Defensorum

A Bravoniacum in Britannia nel IV e V secolo.

Defensorum

A Confluentes in Germania Prima nel IV e V secolo. 

Directorum

A Verteris in Britannia nel IV e V secolo.

Divit(i)ensium Gordianoruma

In Thracia? Moesia? Sotto Gordiano III, è al comando dell’unità un Prefetto: Sexto Vibio Vitale. “In h(onorem) d(omus) d(ivinae) genio capsari/orum n(umeri) Divitiensium / Gordianorum T(itus) F(lavius) Proces/sus medicus hordina/rius(!) sub S(exto) Vibio Vita/le pr(a)ef(ecto) n(umeri) s(upra) s(cripti) d(onum) p(osuit)” (CIL III, 00728 / 07415) (AE 1911, 0236)

a sotto Gordiano III.

Eborum

"...Fl(avius) Diocles ce/ntenarius n Eborum ausili/un(!)..." (CIL V ; 08745)

Electorum

“Atinius Augus/talis duplicarius / numeri el[e]ctorum / v(ixit) a(nnos) XXX” (AE 1901, 0113)

Fortensia

(auxilia) In Pannonia a Cirpi.

Fortenses

In Castris Leptitanis in Tripolitania nel IV e V secolo.

Fortensium

Ad Othonae in Britannia nel IV e V secolo, di guarnigione sul litorale contro le incursioni dei pirati Sassoni. 

gentes per Raetias deputatae

A Teriolis in Raetia nel IV-V secolo. 

genti Afrorum

Unità irregolare di milizia locale? (lo storico Le Bohec sembra smentirlo). In Numidia. Prefetto: Tiberius Claudius Pollius; (CIL VI, 03720)

genti Marcomannorum

Unità irregolare di milizia locale? In Moesia Inferior sotto il regno di Commodo. Praeposito: Marcus Valerius Maximianus sotto Commodo; (AE 1956, 0124)

genti Masacesbenorum

Unità irregolare di milizia locale? In Mauretania o Numidia. Prefetto: Marcus Furnius Donatus. (CIL VIII, 09195)

genti Mazicum

Unità irregolare di milizia locale? In Mauretania Caesariensis. sono guidati da un Prefetto. (AE 1973, 0654)

genti Musulamiorum

Unità irregolare di milizia locale? In Numidia sotto Traiano. Prefetto: Tito Flavio Macro; (AE 1922, 0019)

genti Nabuxorum

Unità irregolare di milizia locale? (AE 1992, 01909)

genti Naristarum

Unità irregolare di milizia locale? In Moesia Inferior sotto il regno di Commodo. Praeposito: Marcus Valerius Maximianus sotto Marco Aurelio; I Naristi, Tribù germanica danubiana, sono ammessi all’interno dell’impero da Marco Aurelio. “…praep(osito) equitib(us) gent(ium) Marcomannor (um) Narist(arum) / Quador(um) ad vindictam Orientalis…” (AE 1956, 0124)

genti Numidarum

Unità irregolare di milizia locale? Prefetto: Publilio Memoriale. (CIL XI, 07554)

genti peregrinarum

Unità irregolare di milizia locale? Praeposito: Lucius Valerius Valerianus sotto Caracalla; (AE 1966, 0495)

gentium Ponti Polemoniani

Unità irregolare di milizia locale? Il suo Praepositus Marcus Valerius Maximianus e decorato nella guerra Partica sotto Marco Aurelio. (AE 1956, 0124)

genti Quadorum

Unità irregolare di milizia locale? In Moesia Inferior sotto il regno di Commodo. Praeposito: Marcus Valerius Maximianus sotto Marco Aurelio; (AE 1956, 0124)

genti Sonsorum

Unità irregolare di milizia locale? Praeposito: Marcus Rossius Vitulus è decorato nella Guerra contro i Quadi e i Marcomanni; “…/ praepos(ito) genti Sonsorum donis militarib[us donato] ob expeditionem felicissimam Quador(um) et Marcomann(orum) /…” (AE 1914, 0248)

Gentilium

In Germania. Si tratta di una schola gentilium. “Hic iacit Emeterius c(e)n/t(enarius) ex numer(o) gentil(ium) qu/i vixit ann(os) quinquagi/nta militavit p(lus) m(inus) / XXV d(eo) d(omino?) d(evotus)” (CIL XIII, 08331)

Gentilium Gothorum

In Scythia nei primi anni del IV secolo. (CIL III, 12483)

Germanicianorum

In Germania. “]/sulius N[3] / m(iles) n(umeri) Ger[m(anicianorum)…” (CIL XIII, 08329)

Germa(nicia)norum

In Mauretania Tingitana. D(is) M(anibus) s(acrum) / [3]vellico mil(iti) n(umeri) Germ(anorum) / [3]alam Hammior(um) / [3]dem item signifero / [alae eius]dem sub sig(no) Martis /[vix(it) an]nis XXXV..” (CIL VIII, 21814a)

Germa(nicia)norum

In Dacia, comandati dal praepositus Marcus Verius Superstes, centurio della Legio V Macedonica. In Dacia sotto Caracalla. Contribuisce alla ricostruzione della basilica exercitatoria dell’Ala Campagonum sotto Caracalla. Praepositi: Iulius Terentianus nel 211. (CIL III, 12574 / 01343)

Germanorum R…?

(IDR 03-01, 028c.)

Gesatorum

In Germania? …cent[uria] / [V]alentin[i] / [n(umeri)] Gesatoru[m]… (CIL 13, 03593)

Glanicorum

"Votum suscept(um) / Herculi victori pro / salute et reditu G(ai) Licin(i) / Macri trib(unum) et centurio/num et militum Glanico/rum qui sub vexillo fue/runt Cn(aeus)Pomp(eius) Cornutus / opt(io) / ex stipendis et hono/rario quod ei d(onum) const(ituerat) / l(ibens) m(erito” (AE 1954, 0102)

Grannonensium

A Grannonum sul litorale Armoricano e Nervicano di guarnigione contro le incursioni Sassoni nel IV e V secolo.

Gratianenses

A Gratiana in Moesia Prima nel IV e V secolo.

Hemesenorum

In Numidia a Calceus Herculis dal regno di Settimio Severo, in coabitazione col numerus Palmyrenorum, vi rimangono almeno fin sotto Alessandro Severo. Sono guidati da centurioni della Legio III Augusta, come prepositi: Marcus Ulpius Optatus, sotto Settimio Severo; Iulius Draco sotto i tre Severi; Caius Iulius Aelurio sotto Caracalla;

Herculensia

(auxilia) Ad Herculem in Pannonia Valeria nel IV e V secolo.

Hispanorum

Unità Comitatenses di stanza a Bosphoro in Crimea nel VI secolo sotto Giustiniano.

Hipponensium Regiorum

In Numidia A Hippo Regio, probabilmente nel VI secolo. (CIL 08, 05229)

Hnaudifridi

A Velurtion in Britannia nel III secolo. A Vercovicium ? (Brit). Il suo nome deriva da quello del suo comandante. Deabus / Alaisia/gis Bau/dihilli(a)e / et Friaga/bi et n(umini) Aug(usti) / n(umerus) Hnau/difridi / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito)” (RIB 1576)

Illyricorum

(AE 1977, 0711)

Insidiatorum

(auxilia) A Cardabiaca (Cannabiaca) in Pannonia Valeria nel IV e V secolo.

Iovianorum

Si Tratta di reparti della legio palatina Ioviani Seniores. (AE 1893, 0122)

Ioviorum Cornutorum Seniorum

In Italia nella seconda metà del IV secolo d.C. Si Tratta di reparti della legio palatina Ioviani Seniores e auxilia palatina Cornuti Seniores. (AE 1977, 0806)

Iuniorum Italicorum

A Ravenna in provincia Flaminia nel IV e V secolo 

Iuniorum Maurorum

 

Reparto misto di fanti e cavalieri. In Dalmatia o Moesia Superior. In Mauretania Caesariensis sotto il regno di Alessandro Severo. Si tratta probabilmente della “vexillatio militum Maurorum” di stanza a Lambaesis in epoca Gordiana. Praepositi: Lucius Licinius Hierocletus sotto Alessandro Severo; (CIL VIII, 20995 / CIL III, 09539) )

laetorum Actorum

Ad Epusum in Belgica Prima nel IV e V secolo.

laetorum Batavorum et gentilium Suevorum

A Baiocas e Constantia in Lugdunensis Prima nel IV e V secolo.

laetorum Batavorum Nemetacensium

Ad Atrabis in Belgica Secunda nel IV e V secolo.

laetorum Batavorum Contraginnensium

A Noviomagus in Belgica Secunda nel IV e V secolo.

laetorum Francorum

A Redonas in Lugdunensis Tertia nel IV e V secolo.

laetorum gentilium

A Remum e Silvanectas in Belgica Secunda nel IV e V secolo.

laetorum gentilium Suevorum

A Ceromannos in Lugdunensis Tertia e ad Arumbernos in Aquitanica Prima nel IV e V secolo.

laetorum Lagensium

A Tungros in Germania Secunda nel IV e V secolo.

laetorum Lingonensium

In Belgica Prima nel IV e V secolo.

laetorum Nerviorum

A Fanomantis in Belgica Secunda nel IV e V secolo.

laetorum Teutonicianorum

A Carnunta Senonia in Gallia Lugdunensis nel IV e V secolo.

Lauriacenses

“DDD(ominorum) nnn(ostrorum) Valentiniani / Valenti/s et Gratiani …Leontio p(rae)p(osito) mili/tes auxiliares Lauriacenses…” (CIL 03, 05670a)

Libyi Iustiniani

In Libyia nel VI secolo sotto Giustiniano. (Ed. Iust. XIII, 18)

Longovicanorum

A Longovicium in Britannia nel IV e V secolo.